Giáo dục sớm là gì? Giáo dục sớm như thế nào để đạt hiệu quả

giáo dục sớm là gì
Rate this post

Giáo dục sớm là gì? Giáo dục sớm áp dụng cho đối tượng trong độ tuổi nào. Phương pháp này có thực sự đem lại hiệu quả? Những hiểu lầm tai hại về các phương pháp giáo dục sớm.

Giáo dục sớm là gì?

Tin liên quan

>>Chất lượng giáo dục là gì? Quan điểm về chất lượng giáo dục Việt Nam hiện nay

>>Giáo dục tiểu học là gì? Chương trình giáo dục tiểu học mới nhất hiện nay

giáo dục sớm là gì

Các nhà khoa học trên thế giới chỉ ra rằng trẻ em trong thời gian từ khi còn trong bụng mẹ đến năm 6 tuổi là có khả năng hấp thụ, học hỏi kiến thức mạnh mẽ nhất. Đây chính là giai đoạn trẻ có năng lực tiếp nhận và học hỏi tuyệt vời trong cả cuộc đời. Do đó, người ta phát minh ra nhiều phương pháp giúp trẻ học tập và rèn luyện ngay trong những năm đầu đời.

Như vậy có thể hiểu giáo dục sớm (early childhood education) là hình thức giáo dục trẻ sơ sinh trong giai đoạn từ 0 đến 6,5 tuổi.

UNESCO đã đưa ra định nghĩa về giáo dục sớm là gì. Giáo dục sớm là việc giáo dục trẻ từ thời kì từ sơ sinh đến 8 tuổi. Đây là thời kì phát triển vượt trội của não bộ của trẻ. Đây là những năm đầu tiên đặt nền tảng cơ bản cho sự phát triển sau này của trẻ.

UNESCO nhấn mạnh: Chăm sóc và giáo dục sớm không chỉ là chuẩn bị cho trẻ đi học sau này mà là chú trọng đến sự phát triển của trẻ về các nhu cầu xã hội, nhu cầu cảm xúc, phản biện… để làm nền tảng vững chắc cho sự nghiệp học tập lâu dài suốt đời sau này.

Giáo dục sớm là quyền lợi chính đáng của tất cả mọi trẻ em trên thế giới.

Theo thuyết tài năng thuyên giảm và phát triển của não trẻ, 6 năm đầu đời của bé có thể được chia ra làm 4 giai đoạn với tiềm năng phát triển như sau:

  • Giai đoạn thai kỳ: dù chỉ mới là thai nhi trong bụng mẹ nhưng đứa trẻ đã có tiềm năng phát triển vô hạn
  • Giai đoạn 0-3 tuổi: 3 năm đầu tiên trẻ có tiềm năng phát triển vượt trội
  • Giai đoạn 3-6 tuổi: 3 năm tiếp theo sự phát triển trí não của trẻ chuyển tiếp từ não phải sang não trái
  • Giai đoạn 6-8 tuổi: 3 năm cuối, trẻ phát triển hoàn thiện khoảng 90%

Nhiều nghiên cứu khoa học của các nước phương Tây chỉ ra rằng thời điểm từ lúc mới sinh cho đến khi trẻ được 6 tháng tuổi, não bộ của trẻ đã có những chức năng đặc biệt về trau dồi từ vựng một cách tự nhiên.

Khi trẻ lên 2 tuổi, trẻ có khả năng học hết các ngữ pháp từ đơn giản đến khó một cách tự nhiên đến mức chính trẻ không nhận ra.

Giáo dục sớm đã du nhập vào Việt Nam từ nhiều năm qua và gây nên nhiều tranh luận trong giới chuyên môn và các bậc phụ huynh.

Hiện nay giáo dục sớm ở trong nước đã phát triển hơn với sự hình thành của nhiều trung tâm giáo dục sớm. Tuy nhiên, nhận thức về vấn đề giáo dục sớm của các bậc phụ huynh còn nhiều hạn chế.

Các phương pháp giáo dục sớm là gì

Giới nghiên cứu chỉ ra nhiều phương pháp giáo dục sớ. Trong đó có 4 phương pháp giáo dục sớm phổ biến nhất là: Montessori, Glenn Doman, Reggio Emilia, Steiner.

Phương pháp giáo dục sớm Montessori

phương pháp montessori

Montessori là phương pháp giáo dục sớm được phát triển dựa trên nghiên cứu và kinh nghiệm của nhà giáo dục, bác sĩ người Ý Maria Montessori. Phương châm của Maria Montessori phát triển phương pháp này là coi trọng sự phát triển tự nhiên của trẻ, học để dạy trẻ tốt hơn.

Quan điểm này mang tính đột phá đối với quan niệm giáo dục thời xưa và thậm chí là cả thời nay. Xưa nay các bậc cha mẹ vẫn mang nặng tư tưởng cố gắng định hình và nhào nặn đứa con theo mong muốn của mình. Phương pháp giáo dục áp đặt cho không đem hiệu quả mà thậm chí còn có thể gây hậu quả xấu về tư tưởng, tinh thần và tâm lý của trẻ.

Khi trẻ bị bắt ép học những thứ bản thân không thích hay không phù hợp dễ gây ra tâm lý ức chế, cáu bẳn hay những mặc cảm tự ti.

Do đó, phương pháp chú trọng vào việc khơi dậy những tài năng vốn có của trẻ. Trẻ được tự do lựa chọn những điều mình hứng thú, khi chán trẻ có thể thay đổi sự lựa chọn khác. Từ đó cha mẹ và giáo viên tìm hiểu được trẻ thích điều gì, đam mê khám phá điều gì và có tài năng trong lĩnh vực nào để có định hướng phát triển phù hợp. Khi được phát triển tự nhiên, được học những thứ phù hợp với năng lực và sở thích thì bao giờ trẻ cũng say mê và đạt hiệu quả cao hơn.

Phương pháp Montessori không chỉ tạo điều kiện cho trẻ được tự do phát triển, phát triển tự nhiên nhất có thể. Cách giáo dục này còn rèn cho trẻ tính tự lập, tự thích nghi và biết chịu trách nhiệm với sự lựa chọn của mình.

Trong phương pháp giáo dục sớm này, người lớn chỉ đóng vai trò quan sát chứ không can thiệp vào bất cứ sự lựa chọn nào của trẻ.

Với phương pháp giáo dục sớm này, người lớn không can thiệp quá nhiều đối với trẻ, đặc biệt là việc áp đặt tư tưởng, quan niệm, cách nhìn của mình với bé. Tiếp nhận các kiến thức bằng bản năng, trẻ sẽ tiếp thu cái mới một cách tự nhiên, dễ dàng và dần dần sẽ nắm bắt được thông tin một cách có ý thức.

Phương pháp giáo dục sớm Glenn Doman

phương pháp glen doman

Phương pháp giáo dục sớm này do giáo sư Glenn Doman phát minh. Ông cũng chính là cha đẻ của phương pháp giáo dục tại nhà.

Phương pháp Glenn Doman bao gồm chương trình học đa dạng về vận động, ngôn ngữ, cảm xúc và nhận thức thế giới xung quanh… Nếu như phương pháp Montessori, cha mẹ không can thiệp vào sự phát triển của con thì trong phương pháp Glenn Doman, cha mẹ chính là nhân tố quan trọng, là người dìu dắt và tham gia vào toàn bộ quá trình phát triển của trẻ.

Glenn Doman sáng tạo ra phương pháp này với nguyên tắc “bố mẹ là người thầy đầu tiên và tốt nhất cho trẻ”. Như vậy, ông đề cao vai trò của cha mẹ trong việc khơi dậy tiềm năng của trẻ, định hướng sự phát triển của trẻ một cách tự nhiên và khoa học chứ không phải định hướng mang tính áp đặt.

Vì có sự đồng hành của cha mẹ nên người ta khuyến khích áp dụng phương pháp Glenn Doman cho trẻ càng sớm càng tốt. Phương pháp Glenn Doman còn đề cao một số nguyên tắc tối quan trọng khác đối với cha mẹ. Đó là vai trò của cha mẹ là định hướng chứ không áp đặt, tích cực động viên thay vì trách mắng trẻ, kiên nhẫn với trẻ, khích lệ động viên để chuyển khó thành dễ…

Phương pháp giáo dục sớm Reggio Emilia

phương pháp reggio emilia

Reggio Emilia là một phương pháp giáo dục sớm có nguồn gốc từ một thành phố cùng tên ở miền Bắc nước Ý. Khác biệt với hai phương pháp trên, Reggio Emilia quan điểm giáo dục sớm kết hợp thống nhất giữa 3 yếu tố là cha mẹ – con trẻ – giá viên/người hướng dẫn. Trong đó vai trò của cha mẹ và giáo viên là quan trọng như nhau.

Phương pháp giáo dục sớm Reggio Emilia chứ trọng khơi dậy trí tò mò, thích khám phá bên trong mỗi đứa trẻ. Phương pháp này giáo dục trẻ dựa trên các nguyên tắc:

  • Khơi dậy sự tò mò để trẻ chủ động tham gia tìm tòi, học hỏi
  • Tạo môi trường thuận lợi để trẻ tự do khám phá kiến thức
  • Cho trẻ trải nghiệm thực tế dựa trên nền tảng sáng tạo. Điều này có nghĩa trẻ được khuyến khích tự tay mình làm ra các sản phẩm như viết nhật ký, vẽ tranh, nặn đất hay thậm chí là viết thơ, viết nhạc…

Cha mẹ cùng giáo viên vừa là người khơi dậy trí tò mò của trẻ vừa tạo điều kiện cho trẻ học tập tốt nhất. Cha mẹ và giáo viên đồng hành nhưng không can thiệp vào quá trình học tập của trẻ. Thay vào đó, với trí tò mò để trẻ tự dấn thân tự tìm tòi học hỏi.

Phương pháp giáo dục này được cho là có tính nhân văn cao, rất gần gũi và đặc biệt nhấn mạnh tới tính cộng đồng.

Phương pháp giáo dục sớm Steiner

Phương pháp này do nhà Steiner sáng lập ra khi ông thành lập trường Waldorf đầu tiên ở Stuttgart, Đức vào năm 1919. Waldorf Steiner phát triển phương pháp giáo dục Waldorf Steiner hướng người học trở thành những cá nhân tự do, có đam mê và sống có lý tưởng. Với triết lý này trường học của ông mở ra đã bị Adolf Hilter ra lệnh cấm.

Phương pháp giáo dục sớm Steiner nhấn mạnh vào 3 yếu tố cơ bản của con người đó là suy nghĩ, cảm xúc, và ý chí. Trong đó, ông nhấn mạnh đào tạo trẻ em qua các hoạt động trải nghiệm.

Steiner đưa ra triết lý giáo dục tưởng chừng đơn giản nhưng lại sâu sắc và mang tính vĩ mô:

Giáo dục không dựa vào thành tích: Steiner không đặt mục tích đào tạo những đứa trẻ trở thành học giả, kỹ thuật gia, hay bất cứ ai đó trong tương lai. Không phân biệt học sinh bằng chủ nghĩa quốc gia hay dân tộc. Mục tiêu của phương pháp này là tạo nên những công dân đích thực, sống tự do, không sợ hãi, luôn vui vẻ.

Giáo dục từ trái tim: Với phương pháp này trẻ được hưởng sự yêu thương trọn vẹn của gia đình và giáo viên. Khi mà học tập bằng niềm say mê, không cạnh tranh, không áp lực thì tất nhiên sẽ luôn mang đến niềm vui, niềm hứng khởi cho trẻ.

Không áp đặt uy quyền, không thưởng – phạt: Phương pháp này đề cao việc rèn luyện tính tự giác và kỷ luật cho trẻ. Trẻ không bị áp đặt nhưng không lo bị chây ì hay không có trí phấn đấu. Bởi lẽ môi trường giáo dục giàu tình yêu thương và tính nhân văn sẽ đào tạo những đứa trẻ biết tự giác cao.

Nuôi dưỡng trí tưởng tượng: Trong môi trường giáo dục này trẻ được khuyến khích sáng tạo. Trẻ được nuôi dưỡng tình yêu với môn học bằng cảm xúc và đam mê chứ không phải bằng tư duy, lý trí. Sáng tạo đồng hành với việc học mà chơi chơi mà học vừa mang đến niềm vui sự trải nghiệm cho mỗi giờ học và thường đem lại hiệu quả tích cực hơn.

Phương pháp giáo dục sớm STEAM

phương pháp steam

STEAM là phương pháp dạy tích hợp 5 bộ môn: Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering), Nghệ thuật (Arts) và Toán học (Mathematics). Do đó, tên phương pháp là viết tắt của 5 chữ cái đầu của 5 bộ môn.

Phương pháp này rèn luyện học sinh thông qua các hoạt động thực tiễn như thí nghiệm, thực hành… dưới sự hỗ trợ của giáo viên.

Sự khác biệt của phương pháp STEAM không nằm ở chỗ cho trẻ tiếp xúc sớm với kiến thức khoa học. Điểm mới của phương pháp này là chuyển đổi phương thức giáo dục truyền thống đánh giá bằng điểm số sang phương thức giáo dục hiện đại hơn đánh giá hiệu quả học tập của trẻ dựa vào cả quá trình và kết quả cuối cùng.

Những hiểu lầm tai hại về phương pháp giáo dục sớm

Quá trình nuôi dạy con đòi hỏi nhiều kiến thức và kỹ năng từ các bậc làm cha mẹ, rất khó tránh khỏi những hiểu lầm tai hại.

Nhồi nhét tri thức cho trẻ

Trong vấn đề giáo dục sớm cho con trẻ, bố mẹ hay mắc phải quan niệm cho trẻ học càng sớm càng tốt, học càng nhiều càng tốt bởi khi còn nhỏ khả năng tiếp nhận kiến thức của bộ não trẻ nhỏ là vô biên.

Quan điểm này chỉ đúng một nửa, đúng là não trẻ nhỏ có khả năng tiếp thu kiến thức vô cùng tận. Nhưng lượng tri thức phải được chọn lọc phù hợp với lứa tuổi và mức độ nhận thức của trẻ. Ví dụ: cha mẹ không thể dạy con học số học chữ ngay cả khi bé chưa biết đi, chưa biết nói…

Việc giáo dục trẻ càng sớm càng tốt là đúng nhưng phải trong chuẩn mực nhất định. Ở bất cứ lứa tuổi nào, việc nhồi nhét tri thức bao giờ cũng là cực hình với cả người học và người dạy. Do đó, cha mẹ nên biết ở lứa tuổi nào thì con mình thích gì và có thể làm được gì

Sự áp đặt của cha mẹ

Một trong số các phương pháp giáo dục sớm là đề cao sự phát triển một cách tự nhiên của trẻ. Nhưng cũng có phương pháp đòi hỏi cha mẹ đồng hành, định hướng học tập cùng con. Những yêu cầu này mang tính khoa học tuy nhiên không phải cha mẹ nào cũng có thể làm được. Bởi lẽ điểm chung cố hữu của phụ huynh Việt Nam là mang tính áp đặt, điều này thực sự rất khó sửa đổi.

Dù xã hội hiện đại, các bậc cha mẹ trẻ cũng thay đổi nhiều về tư duy nhưng rất khó đảm bảo 100% không áp đặt con cái dù là sự việc nhỏ nhất. Để đảm bảo việc áp dụng các phương pháp giáo dục sớm trọn vẹn nhất, cha mẹ có thể cần thêm một bên giám sát thứ ba để tránh việc bản thân không thể kiểm soát được sự áp đặt lên con trẻ.

Giáo dục sớm là dạy con biết chữ, biết số sớm

Đây cũng là một sai lầm phổ biến trong quan điểm giáo dục sớm cho trẻ ở Việt Nam. Không ít bậc cha mẹ cho rằng việc dạy con biết chữ, biết số sớm thì con sẽ thông minh hơn học hỏi nhanh hơn.

Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới đều quy định việc dạy chữ, dạy số cho trẻ bắt đầu khi bé 6 tuổi. Đây được cho là độ tuổi thích hợp nhất về tâm lý và về nhận thức để trẻ có thể ghi nhớ và học thuộc các kiến thức đầu đời này.

Nếu trẻ có hứng thú với số và chữ sớm thì cha mẹ có thể giúp bé tìm hiểu. Nhưng nếu ép buộc trẻ học chữ và số sớm chỉ làm mất thời gian của cả cha mẹ và trẻ nhỏ. Bởi lẽ khi trẻ đã không thích rất khó nhồi nhé. Mặt khác, những kiến thức này bắt buộc trẻ sẽ được học khi lớn hơn.

Việc bắt trẻ học chữ và số sớm không giúp trẻ thông minh hơn. Thay vào đó cha mẹ hãy giúp bé có hứng thú với sách vở, màu vẽ, bút màu, truyện tranh sắc màu… hay bất cứ thứ gì liên quan. So với việc bắt con học một cách khô khan thì cha mẹ hãy giúp bé tìm thấy niềm cảm hứng từ sách vở sẽ giúp ích nhiều cho việc học của bé sau này.

Giáo dục sớm là việc của nhà trường và giáo viên

Cuộc sống xã hội hiện đại đòi hỏi các bậc cha mẹ trẻ phải cân đối thời gian giữa công việc bận rộn và việc chăm sóc con cái. Do đó, không ít bậc cha mẹ phó mặc việc giáo dục con cái cho các trung tâm giáo dục đắt đỏ mà không biết rằng cha mẹ có thể giáo dục sớm con trẻ ngay tại nhà mình.

Việc giáo dục sớm cho trẻ bằng các phương pháp bài bản nêu trên đã được chứng minh bởi tính khoa học. Tuy nhiên cha mẹ có nhiều cách khác giáo dục con mình từ khi chưa lọt lòng.

Rất nhiều gia đình mỗi ngày vẫn đang áp dụng cách giáo dục trẻ sớm bằng cách cha mẹ thường xuyên trò chuyện với con trẻ. Có thể không cần tới các trung tâm giáo dục xa xỉ. Mỗi ngày cha mẹ dành thời gian vui chơi cùng con, đọc sách cho con nghe, nghe con kể về những chuyện đã xảy ra trong ngày… Từ đó mỗi bậc cha mẹ có thể học và khám phá được nhiều điều về tư duy và nhận thức của con mình.

Nói như vậy không có nghĩa là các phương pháp giáo dục sớm như Montessori, Glenn Doman, Reggio Emilia, Steiner… không hiệu quả. Đó chỉ là các phương pháp giáo dục trẻ khác nhau mà thôi.

Quan trọng hơn, cha mẹ thể hiện được vai trò của mình trong sự phát triển của trẻ. Dù là giáo dục sớm theo hình thức nào, phương pháp nào thì cha mẹ vẫn phải là những người thầy đầu tiên trong đời mỗi đứa trẻ. Không nhà trường hay giáo viên nào có thể thấu hiểu và dạy dỗ con trẻ tốt bằng chính cha mẹ của chúng.

rvcentre.edu.vn

Please follow and like us:

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *